Inleiding
De gezondheid van vrouwelijke atleten is cruciaal voor hun prestaties. Naast training en voeding, speelt de menstruatiecyclus een belangrijke rol in het welzijn en herstelvermogen van vrouwen. Menstruatieklachten kunnen een significante impact hebben op zowel trainingen als wedstrijden. Hoewel dit onderwerp binnen de topsport nog vaak taboe is, hebben enkele topsporters zoals Jutta Leerdam en Zheng Qinwen bijgedragen aan meer bewustwording over de effecten van de menstruatie op sportprestaties. Deze nadruk benadrukt het belang van menstruatiegezondheid als onderdeel van de sportmedische begeleiding van vrouwelijke atleten.
De vrouwelijke atleet
Op het symposium "De vrouwelijke atleet" werd op 15 juni 2026 in Nijmegen aandacht besteed aan het belang van voldoende energie voor een goede gezondheid en optimale sportprestaties. Lage energiebeschikbaarheid (LEA) kan leiden tot Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S), wat verschillende systemen in het lichaam kan verstoren, waaronder hormoonhuishouding, botgezondheid en immuunsysteem.
RED-S en endocriene veranderingen
RED-S kan leiden tot verstoringen in de hypothalamus-hypofyse-gonade-as, wat hormonale veranderingen veroorzaakt die zich uiten in menstruatiestoornissen en andere endocriene verstoringen. Deze verstoringen kunnen op hun beurt de botgezondheid, spierfunctie, vermoeidheid en reproductieve gezondheid van vrouwelijke atleten beïnvloeden.
Naast hormonale veranderingen kunnen lage energiebeschikbaarheid en RED-S ook de mondgezondheid aantasten. Veranderingen in oestrogeenniveaus kunnen leiden tot verminderde speekselproductie, verhoogde gevoeligheid voor bacteriële plaque en ontstekingen in de mond. Bovendien kunnen voedingstekorten, immuun disfunctie en uitdroging de mondgezondheid verder negatief beïnvloeden.
De combinatie van RED-S en mondgezondheid benadrukt het belang van een integrale aanpak voor vrouwelijke atleten. Een multidisciplinaire samenwerking tussen sportartsen, diëtisten, gynaecologen, psychologen en mondhygiënisten is essentieel voor de preventie en behandeling van deze complexe problemen.
Conclusie
RED-S is een complex syndroom dat voortkomt uit lage energiebeschikbaarheid en verschillende systemen in het lichaam kan verstoren. Bij vrouwelijke atleten kan dit leiden tot endocriene verstoringen, verminderde mondgezondheid en negatieve gevolgen voor hun prestaties. Het is van groot belang om zowel de systemische gezondheid als de mondgezondheid te integreren in de begeleiding van vrouwelijke atleten.
Referenties:
Gallant TL, Ong LF, Wong L, Sparks M, Wilson E, Puglisi JL, Gerriets VA. Low Energy Availability and Relative Energy Deficiency in Sport: A Systematic Review and Meta-analysis. Sports Med. 2025 Feb;55(2):325-339. doi: 10.1007/s40279-024-02130-0. Epub 2024 Nov 1. PMID: 39485653.
Melin AK, Heikura IA, Tenforde A, Mountjoy M. Energy Availability in Athletics: Health, Performance, and Physique. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2019 Mar 1;29(2):152-164. doi: 10.1123/ijsnem.2018-0201. Epub 2019 Feb 26. PMID: 30632422.
